Bidezko merkataritza | komikiak | liburuak | irratsaioa | bideoa
saretik bueltaka | punttu berdea

Bidezko merkataritza

Ziurraski, zuetako askok izan duzue noizbait Bidezko Merkataritzaren berri. Bidezko berbak abstraktua badirudi ere, elkarte eta GKE asko dabiltza Hirugarren Munduko herrietako ekoizleek euren lanarekin bat datorren soldata jaso dezaten lortzeko borrokan. Beste helburu batzuk ere lortu nahi dituzte, hala nola ekoizleontzako bizimodu duina, gizon eta emakumeen arteko berdintasuna, ingurumenarekiko begirunea eta abar.

Ekoizleek bitartekoek baino mozkin handiagoak ateratzea beharrezkoa da.

Herri txiroetan ekoiztutakoak inportatzen dituzten multinazional handiek, herri ekoizleen pentzudan, mozkinak bidegabeki gizentzeari utz diezaioten lortzeko borroka ez da batere samurra; batez ere, kontsumitzaileok, zeharka, esplotazio horretan parte hartzen segitzen dugula kontuan hartuta.

Ertamerikako edo Afrikako herri asko euren kafe-ekoizpenaren menpe bizi dira; hala ere, hauxe da mozkinen banaketa: %93, kafe-enpresa eta bitartekarientzat, eta %7, kafe-landareak hazten dituzten nekazarientzat. Zeuk ere lagundu ahal duzu egoera hori aldarazten. Adibidez, Intermonek
—behean aipatuko ditugun beste elkarteak beste— parte hartzeko aukera ematen duten hainbat kanpainetan dihardu: Comercio con Justicia erakusketa ibiltaria martxoan eta apirilean zehar igaroko da gure Erkidegoko hirietatik. Eskatu Intermonen kanpaina horren datei buruzko informazioa, eta parte hartzeko aukera ematen duten beste kanpaina edo jardueren berri ere.

Mafaldaren komikiak hainbat belaunaldiren baluarte ideologikotzat har daitezke. Nork ez du ezagutzen edozeren gaineko galderak egiten dituen beltzaran txikia? Baina ez du erantzunik aurkitzen, ez bere familian, ez bere lagunen artean, ez eskolan; hala ere, ez da fidatzen, eta heldu asko baino askoz kritikoagoa da inguruan duen guztiarekiko. Mafalda kontsumismoaren aurka, gerraren aurka, inperialismoen aurka dago... Baina ezin Mafaldaren aurka egon. Bere kultura-erreferentziak eta zuenak ezberdinak izan arren, burutxo pentsalari hori eta Quinoren istorioetako gainerako pertsonaiak (Susanita, Manolito...) denboraz kanpokoak dira. Euren inozotasun adimentsuan oinarrituta salatzen dute munduko desordena, eta egunotan pil-pilean dauden hainbat eta hainbat arazo larri kontuan hartuta, ez da gutxi salatu beharrekoa.

Batere ume ez direnentzako ipuinak
Cuentos

Gabriel García Márquez. Carme Solé Vendrell irudiekin
Susaeta. Madril, 2001.

Kolorezko irudiz apaindutako sei kontaketak osatzen duten antologia hau erabateko festa da zentzumenentzat. Idazle kolonbiarraren idazkera bereziari esker, hainbat sentsazio bizi ahalko dituzu: eguerdiko beroa herrixka bakarti batean, zirimiriak zinkezko teilatuan ateratzen duen hotsa, lore-sorta baten lurrina... (bereziki gomendatzen dizuegu La siesta del martes izenburuko kontaketa). Oraindik asmatu gabe dago Literaturako Nobel Saria jaso zuen idazle honen literatura maila ordeztu ahal duen bideo-jokoa edo telesaioa. Merezi du umeak protagonistatzat dituzten istorio horietan sartu eta bertan luzaroan geratzea.

Beste lurralde batzuetako ekipajeak
Viento Sur
(Radio 3. Larunbatero, 10:00etatik 11:00etara)

Inmigrazioari buruzko Legea, Atxiloketak Tarifan, Zortzi pertsona hilda patera batean Lanzaroten... Behin baino gehiagotan entzun dituzue horrelako tituluak, ezta? Hala ere, inmigrazioak telebistan edo egunkarietan erakusten zaizkigunez beste aurpegi asko ere baditu: Estatura era askotako arrazoiek bultzatuta etortzen diren pertsonena, hain zuzen ere. Radio 3ek larunbat goizetan emititzen duen programa horretan, euren bizitza beste norabide baterantz zuzendu nahi duten gehienentzat ikaragarri bihurtzen ari den errealitatearen beste ikuspegi batzuk ezagutzeko aukera izango duzue. Pertsona horien musiken, ohituren eta abarren berri izango duzue, eta nola edo hala lagundu nahi duenak elkartasun-bide, boluntario-sare eta antzeko elkarteekin harremanetan jartzeko modua ere aurkituko du bertan.

Txartelaren kontura
Rosalie va de compras (1988)

Gaur egun, dirua ere birtual bihurtu zaigula dirudi. Kontuan sosik ez badaukagu ere, berdin dio, dena eros daiteke. Txartelen aroan bizi gara: visa electron, Corte Inglésen txartela, urrezko bezeroen txartela... Erraza, garbia eta arina; nahikoa da kutxazainera sartu, eta zenbaki gorriak loditzen ikustea. Gauza bera gertatzen zaio Percy Adlon zuzendari alemaniarraren film honen protagonistari, Rosalieri. Arkansaseko herri txiki batean garatzen da, eta Estatu Batuetako kontsumismo-grinaren kontrako satira modukoa da. Marianne Sägebrecht eta Brad Davis dira giza kontsumismoaren zentzugabekeria erakutsiz jostaraziko zaituen pelikula honetako aktore nagusiak.

Kontsumo kritiko eta arduratsua

www.pangea.org/spie/selba/EconomiaConsumo.htm

Pentsatu duzue inoiz nondik datozen kontsumitzen ditugun produktuak, edo zer baldintzatan egiten duten lan produktuok ekoitzen dituzten langileek? Merkatuko produktuak aukeratzean alderdi horiek eta beste batzuk (ingurumenaren degradazioa, esaterako) aintzat hartzea kontsumo kritiko eta arduratsuzko ekintza litzateke. Agidanez, enpresa batek ere ez du bere etiketetan iragartzen zenbat hektarea baso tropikal suntsitu dituen; baina, beste erakunde batzuen bitartez, multinazional askok erabiltzen dituzten lehengaien jatorria ezagutzeko aukera izango duzue. Gune honetan, besteak beste, kontzientziazko boikota eta boikot estrategikoa zer diren azaltzen da.

Aurrezteko eta ingurumena zaintzeko aholkuak

www.enbuenasmanos.com

"En buenas manos" atariak kontsumo arrazionalean oinarritutako hainbat aholku ematen ditu, etxean aurrezteaz gain, ingurumena hobetzen lagunduko digutenak. "Ekologia" atalean, garapen jasangarria, nekazaritza ekologikoa, kutsadura eta beste gai interesgarri ugariri buruzko sailetarako sarbidea aurkituko duzue. Ekoizpen katearen barruan, garrantzi handiko beste alderdi bat aurkezten zaigu: hainbestetan salatu izan den haur-esplotazioa; "Solidaridad" izenburuko atalak multinazional batzuek ume askori jasanarazten dizkieten ankerkerien berri ematen du.

Gure aztarna ekologikoa

www.vidasostenible.com

Geure buruari eguneroko kontsumoarekin eta horrek ingurumenari dakarzkion ondorioekin lotutako galdera batzuk egin beharko genizkioke. "Vida Sostenible" deritzon web guneak kontsumoaren alferrikako alderdiak detektatzeko xedea du, bai etxe barruan, bai etxetik kanpo. Horretarako, inkesta interaktiboan parte hartzera gonbidatzen zaituzte. Bere atalik garrantzitsuenak "huella ecológica" eta "paseo por casa" izenburukoak dira. Azken horretan, sukaldean, bainugelan eta etxeko beste geletan zeharreko ibilaldia egiten du, bertako kontsumoa eta sortzen ditugun hondakin motak aztertzeko. (Ikus "Kontsumitzaile ala kontsumista?" izenburuko Batxilergoko fitxa).

Arkaitz Estiballes Galdakaon jaio zen 1977an eta bertako Ikastolan hasi zen bertsotan. Bertso idatzietan eta bat-bateko jardunean hainbat sari irabazi ditu. Egun, herririk herri kantatzeaz gain bertso-irakasle dabil hainbat tokitan.

Neurria: Hamarreko txikia.
Doinua: Lagundurikan denoi

Zapatillak "Adidas",
jertsea "Astore",
"Nike"en niki urdina,
"Reebok"en bi more,
prakak sei pare "Levis",
lau "Liberto" ere,
erosi eta ezin
armairuan gorde,
zentzunez erostea
ez ote da hobe?

Telebistak edozer
saldu arren errez
ez dezala pentsatu
berak gure ordez,
munduko lehengaiak
urriak direnez
kontsumitu aurretik
jokatu zentzunez:
pentsatu zer erosi
ta zer erosi ez!