Gaixotasun infekziosoak dira morbilitate-zergatirik behinenetariko bat gure inguruan; bestalde, gaixotasun horiengatik jotzen da batez ere kontsultetara, bai medikuntza orokorrean (% 20 baino gehiago) bai pediatrian (%40).
Lehen Mailako Atentzioan (LMan) antibiotikoek (ATBek) osatzen dute gehien preskribatzen den farmakologia-taldea; izan ere, preskripzio guztien %10-%15,2 bitartekoak preskripzio antibiotikoak dira. LMko preskripzioa ATBen kontsumo totalaren %90a dela estimatu da.
ATBen larregizko kontsumoa eta preskripzio desegokia direla-eta osasun publikoan gertatzen diren ondorio larriak hauek dira: erresistentziak agertzea, efektu toxikoen eta efektu sekundarioen esposizioa, morbilitatea gehitzea eta abar. Halaber, gastua premiarik gabe gehitu egiten da.
Espainian erresistentzia bakterianoak altutzat jo daitezke. Bestalde, erresistentzia-patroi ezberdinak daude zona geografiko ezberdinen arabera, Autonomia Erdidego bakoitzaren barruan ere ezberdintasun horiek gertatzen direlarik.
Antimikrobianoak behar bezala preskribatzea erakunde nazionalen eta nazioartekoen lehentasuna da (Osasun Ministraritzaren eta OMEren lehentasuna). Behar bezalako preskripzioa hobetzeko proposatzen diren gomendioen artean hauek azpimarratzen dira: batetik, profesionalen preskripzio-mailak ezagutzea, eta bestetik, aipatutako preskripzio-maila horiek prozesu ezberdinetara egokitzea.
Zenbait azterlanen arabera frogatuta dago preskripzio arrazionalagoa lortzen dela, bai eta tratamendu eraginkorragoak ere, prestakuntza mediko iraunkorreko interbentzioei esker, terapeutika antimikrobianoaren arazo lokaletan oinarriturik egindakoei esker hain zuzen. Bestalde, programa horiek efikazak izateko, zentro bakoitzeko ohiko jardueren parte izan behar dute, eta erresistentzien eboluzioaren arabera eta antibiotikoak kontsumitzeko joeren arabera berrikusi eta eztabaidatu egin behar dira.
Estrategia horiek koordinazio iraunkorra eta eraginkorra behar dute, edo beste modu batera esanda, ondokook koordinatu behar dira: preskriptoreak (familiako medikuak eta pediatrak) eta zonako antibiotikoen politikarekin erlazionatutako profesionalak, hots, mikrobiologoak, LMko farmazialariak eta epidemiologoak.
Antibiotikoen erabilera-profilei buruz gure Erkidegoan oraintsu egindako ebaluazioen arabera, eskualde batetik bestera alde handia ikusten da; are gehiago, eskualde bateko zentroen artean ere diferentziak ikusten dira.
Azterlan honen helburua hauxe izan da: ATBen preskripzioan gure Autonomia Erkidegoan dagoen aldakortasuna eta egokitasuna aztertzea, bai eta erresistentziak ebaluatzea eta premiarik gabe preskribatutako antibioterapiaren kostu ekonomikoa ebaluatzea ere. Arazoa kokatzeko azken 10 urteotako EHAEko morbilitate infekziosoaren eta preskripzio antibiotikoaren eboluzioa ere aztertu da.
Jarritako helburua lortzeko 6 azterlan ezberdin egin dira 1998ko urtean zehar.
Transmisio digestiboko morbilitate infekziosoak behera egin du %25ean aztertutako aldian, airetiko transmisiokoak, berriz, %28,5ean; azken beherapen hori gripeak (%42ko beherapena) izandako beherapenari leporatu behar zaio, eta neurri txikiagoan neumoniak (%33koa) eta Airetiko Arnas Infekzioak (%24koa) izandakoei.
Euskal Herriko Autonomia Erkidegoan (EHAEan) 1997ra arte ezagututako erresistentzien artean hauek azpimarra daitezke: S.pyogenes-arenak, 1994an makrolidoekiko %17ko erresistentia eta 1995ean %38koa; H.influenzae-arenak, 1990ean pelizilinekiko %37ko erresistentzia eta oraintsu agertu diren fluorkinolonekiko erresistentziak; S.pneumoniae-arenak, penizilinekiko %55eko erresistentzia; 1990-1995 aldian makrolidoekiko %19ko erresistentzia eta kotrimoxazolarekiko %70eko erresistentzia; E.coli-arenak, anpizilinarekiko %50eko erresistentzia, kotrimoxazolarekiko %20koa eta kinolonekiko %12koa. Gaur eguneko zifrak hauek dira: S.pyogenes-ak eritromizinarekiko %13,4ko erresistentzia agertzen du; H.influenzae-ak, penizilinarekiko %45,4koa; S.pneumoniae-ak penizilinarekiko %12,2ko erresistentzia partziala eta %33.3ko erresistentzia altua; eta azkenik, E.coli-ak, azido pipemidikoarekiko %16.6koa eta ziprofloxazinoarekiko %27,7koa.
ATBen kontsumoak apur bat gora egin du 1988ko 18,5 BEDtik 1996ko 22,9 BEDra arte, 1997an 20,2 BEDra jaitsi delarik. EHAE osoan Gipuzkoa da gutxien kontsumitzen duena. Penizilinak dira gehien erabilitako azpitaldea (kontsumo totalaren %33 eta %46 bitartekoa, urteen arabera) eta bere erabilera progresiboki gutxitzen joan da. b -lactamasen inhibidoreei asoziatutako penizilinen kontsumoa hiru bider gehitu da aztertutako aldian (1988ko 1,60 BEDtik 1997ko 4,197 BEDra arte), 1997an ATBen kontsumo globalaren %20,7a izan zelarik. 1997an makrolidoak dira ATBen kontsumoaren %12,9a. Kontsumo hori 4 bider gehitu da 1988tik aurrera, 1988ko 0,69 BEDtik 1997ko 2,60 BEDra pasatu baita.
Zefalosporinak ATBen kontsumoaren %7,23a izan dira 1997an; kontsumo hori bost bider gehitu da aztertutako aldian zehar. Kinolonen kontsumoak gora egin du 1988ko 0,0264 BEDtik 1997ko 1,0736 BEDra arte, 1997an kontsumoaren %5,3a izan delarik.
Gernu-antiseptikoen erabilerak egonkor jarraitzen du, gaur egun ATBen kontsumo totalaren %4,3a delarik.
ATBen preskripzioaren egokitasunari dagokionez, ATBen 3.182 infekzio aztertu ziren eta, berrikuspen bibliografiko zabala egin ondoren landutako erreferentzia-patroiekin konparatu ziren. Aztertutako kontsultetatik %68,6, ATBen erabilerarik indikatuta ez duten infekzioak dira (eztul arrunta, bronkitis akutua, gripea eta gastroenteritisa). Kasu horien %28,5ean ATBak erabiltzen dira (IC: 26,6-30.5). Aurretik bronkitis akutua dago, %90,7arekin (IC: 87,3-93,4). Indikazio ez-zunena ATBen preskripzio totalaren %39,7a da (IC: %37,2-42,1), eta hori beste modu batera esanda 1.155 milioi pezetako premiagabeko urteko gastua da.
ATBak indikatuta dituzten infekzioetan (totalaren %31,4an), ATB desegokia aukeratzen da 30,5ean (IC: %22,8-31,2). Guztira, tratamendu globalaren egokitasuna %70,9koa izan zen (IC: 69,3-72,5).
Erreformatutako sarean lan egitea preskripzio hobeari asoziatu zitzaion kasu guztietan. Pediatrek hobeto preskribatzen dute ATB-tratamendurik behar ez duten infekzioen kasuei dagokienez, eta txartoago indikatuta dutenei dagokienez.
Patologia infekziosoaren intzidentziak beheranzko eboluzioa agertzen du azken urteotan; joera horrek ez du eraginik izan antibiotikoen kontsumoan, aztertutako aldian kontsumo hori egonkor agertzen baita. Hala eta guztiz, erabilera-profilak erabateko aldakuntza izan du. Antibiotiko klasikoak baztertuta geratu dira eta horien ordez espektro zabalagoa duten eta garestiagoak diren antibiotikoak erabiltzen dira (makrolidoak, ondokook baztertu direlarik eritromizina, 2. eta 3. sortzapeneko zefalosporinak eta kinolonak). Lehen Mailako Atentzioko infekzio prebalenteenetan inplikatutako mikroorganismo printzipalen erresistentzia-mailak oso altu daude. Badirudi erresistentziaren eta kontsumo antibiotikoaren artean dagoen erlazioa baieztatzen dela.
Batez ere etiologia birikoko prozesu infekziosoetan antibiotikoak asko erabiltzen dira (bide altuetako eztuletan, gripean, bronkitis akutuan). Antibiotiko horiek preskripzio antibiotiko guztiaren %40a dira, eta 1.000 milioi baino gehiagoko premiagabeko gastua dira EHAEan.
ATB-tratamendua indikatuta duten prozesuetan (amigdalitis, otitis, gernu-infekzio, sinusitis, neumonía eta hortz-infekzioan), ATB desegokia hautatzen denean, hautapena espektro zabaleko antibiotikoen lepora egiten da (makrolido berrien, zefalosporinen eta amoxizilina-klabulanikoaren lepora).
Preskripzio desegokian profesionalarekin erlazionatutako zenbait faktorek (jarrera eta prestakuntza bezalako faktoreek) garrantzi handiagoa dute pazienteen ezaugarri klinikoek baino.
ATBen preskripzioan/kontsumoan sakondu beharra dago, lan honetan ikusi ez diren aspektu berriak, hots, profesionalen jarrerak, mediku-paziente interrelazioa, automedikazioa eta automedikazioan farmazi bulegoek duten zeregina aztertuz.
Honako lan honek ematen dizkigun gakoetan saiatu behar gara preskripzio arrazionalagoa lortzeko. Gako horien artean, besteak beste, hauek daude: ATBen preskripzioan protagonista guztien lankidetza multidiziplinarra eta Prestakuntza Mediko Iraunkor (PMI) efikaza. Berriro planteatu beharra dago antibioterapiari buruzko prestakuntza iraunkorrean gaur egun ditugun estrategiak.